Bijnadoodervaringen wetenschappelijk verklaard ?

Raymond Moody.

Wie 'uittreding' zegt, denkt automatisch aan bijnadoodervaringen. Dit komt omdat er tijdens een bijnadoodervaring er altijd een buitenlichamelijke ervaring aan te pas komt : als het hart ophoudt met slaan, dan treedt autoscopie op : zichzelf zien liggen. Natuurlijk is een binjadoodervaring meer dan autoscopie : er volgen een aantal fasen die vooral door Raymond Moody beschreven werden aan de hand van de getuigenissen die hij verzamelde. Alhoewel niet elke BDE alle fasen vertoont, heeft Moody een type-BDE beschreven met alle fasen : nadat de ervaarder zich dood hoort verklaren hoort deze allerlei geluiden zoals zoemen, bellen enz ... Vervolgens ziet de ervaarder zichhzelf liggen temidden van de 'scène' en wordt zich bewust van een tunnel met een licht op het einde. Hij ziet bekende overledenen en andere wezens en wordt uiteindelijk opgenomen door het 'Lichtwezen'. Het Lichtwezen biedt een levenspanaroma aan en helpt de overledene dit te beoordelen. De overledene raakt niet verder, en krijgt te horen dat hij terug moet, dat zijn tijd nog niet gekomen is. De overleden keert noodgedwongen terug naar zijn lichaam, de gevoelens van rust en vrede achter zich latend.

Kenneth Ring.

Kenneth Ring kwam tot het besluit dat de helft van zijn onderzochte patiënten die een BDE doormaakten een 'core experience' beleefden die vijf fasen bevat : het gevoel van vrede en rust, de uittreding, de tunnelervaring, het licht, opgenomen worden door het licht. (met het levenspanorama nvdr)

BDE als intrede tot het hiernamaals ?

Sommige artsen raakten zo onder de indruk van de beschreven ervaringen dat ze deze mogelijks beschouwden als een intrede tot het hiernamaals. Wat hen vooral trof zijn die ervaringen waarbij de patiënt de handelingen en gesprekken van artsen en verpleegkundigen tot in detail konden navertellen terwijl ze zich in diepe coma of een klinische dood bevonden. In het Nederlandse taalgebied is Pim Van Lommel bekend omwille van zijn standpunten hieromtrent.

BDE als product van een falend brein.

Vele onderzoekers echter blijven heel sceptisch omtrent de BDE als aanwijzing voor leven na de dood. Zij voelen zich gesterkt door de laatste ontwikkelingen in het onderzoek en de wetenschap. Het onderzoek bestaat erin om de gebeurtenissen tijdens een BDE vanuit een fysiologische hoek te verklaren : de BDE als weliswaar levendig product van een op hol slaand maar falend brein. Overprikkeling van de visuele cortex, activering van bepaalde hersendelen, generatie van hersengolven die de illusie van een diep spiritueel levenseinde creëren met een glimp op het hiernamaals.

Susan Blackmore.

Maar kan het totnogtoe gevoerde onderzoek de BDE verklaren ? Voor iemand als Susan Blackmore volstaat het niet om te zeggen dat het 'slechts hallucinaties' zijn die de BDE creëren. Zij is van mening dat de stelling dat hersenprocessen verantwoordelijk zijn voor de ervaring stevig onderbouwd moet zijn. Zelf voerde zij een eigen onderzoek en probeerde zij voor iedere fase van de ervaring een wetenschappelijke verklaring te vinden, hier volgt een samenvatting van haar bevindingen.

De tunnelervaring.

Blackmore stelt vast dat tunnelervaringen ook plaatsvinden bij migraine, epilepsie, meditatie of het drukken op beide oogballen en bij het toedienen van bepaalde psychotrope middelen. Door de structuur van het netvlies wordt bij het opheffen van de remming van cellen (door bovengenoemde oorzaken) in de visuele cortex ringvormige structuren gevormd worden die in het midden van het gezichtsveld veel helderder zijn : de verklaring voor het licht op het einde van de tunnel. De helderheid in het midden wordt verklaard door de concentratie van lichtgevoelige cellen in het midden van het netvlies. Door de toenemende ruis (overprikkeling visuele cortex) wordt het heldere middengedeelte geleidelijk uitgebreid tot deze het hele gezichtsveld vult : de ervaarder wordt opgenomen door het Licht.

De uittreding.

Net zoals de tunnelervaring worden uittredingservaringen niet voorbehouden voor BDE's alleen : ze treden spontaan op tijdens het inslapen, meditatie, epilepsie, migraine, en door sommigen kunnen ze op commando geïnduceerd worden.
Een normaal functionerend brein gedraagt zich stabiel en geeft de realiteit correct weer aan de hand van de verkregen input via zintuigen. Bij het wegvallen van de input verkeert het brein in een realiteitscrisis : het realiteitsmodel van daarnet geldt niet meer. Daarom schakelen de hersenen over op andere bronnen en zorgen voor een alternatief realiteitsmodel. Deze andere bron wordt gevonden bij de herinneringen die in het geheugen zijn opgeslagen. De herinnering van het ongeval, de operatie ... wordt nu in vogelperspectief weergegeven. In vogelperspectief omdat beelden die voor de geest gehaald worden meestal vanuit een vogelperspectief getoond worden. De ervaarder zal nu deze beeld conform het nieuwe realiteitsmodel als echt ervaren en geloven dat hij zich boven de scène bevindt, omdat dit nu eenmaal het best beschikbare realiteitsmodel is dat de hersenen kunnen aandragen. Omdat patiënten in coma of buiten bewustzijn vaak nog kunnen horen, associeert men dit met het gebeuren zodat later een en ander kan naverteld worden aan de verbaasde toehoorder.

Het levenspanormama

Het zien van je leven in flitsen wordt veroorzaakt door stimulatie van cellen in de temporale lob van de hersenen. Ook temporale lob-epilepsie veroorzaakt dit fenomeen. Dit gegeven vormt overigens de basis van de verklaring dat eenzelfde fysiologie binnen de hersenen verantwoordelijk zijn voor het levenspanorama tijdens de BDE. Ook de amygdale en de hippocampus zijn in de hersenen verantwoordelijk voor de opslag van herinneringen. Als ruis, veroorzaakt door het afsterven van de hersenen, deze gebieden prikkelt, dan zal opnieuw hier een realiteitsmodel gevormd worden waardoor de stervende de herinneringen uit het leven lijkt te herbeleven. Omdat de ervaarder nu totaal aan zichzelf overgelaten is, zal deze de levenservaringen zelf beoordelen omdat er nu eenmaal niemand anders is om te oordelen. Daarom wordt het gebeurde met vaak met aanvaarding en rust (men voelt zich goed door de vrijgekomen endomorfines en andere stoffen) tegemoet getreden.

Andere werelden.

Voorbij de tunnel zal de stervende enkel nog hopen dat hij de werelden zal zien die hij wil zien : de hemel, een paradijselijke omgeving, een oceaan van rust, ... Elke gedachte die de stervende hierover produceert zal opgenomen worden in het nieuwe realiteitsmodel waardoor de stervende ook daadwerkelijk in een paradijselijke wereld terecht komt. Omdat er nu geen 'zelf' meer is (de persoon sterft) is er enkel nog de ervaring - geen ervaarder meer. Dit is een moeilijk onder woorden te brengen fenomeen maar duidelijk diepgaand en dit laat zijn sporen na, nadien.

Het einde.

Zuurstofgebrek produceert overactiviteit van de hersenen, maar uiteindelijk houdt het allemaal op. De realiteitsmodellen die het bewustzijn in stand hielden, houden op te bestaan. Er is geen 'ik' meer, geen ervaring, het is het einde.

Geen Hiernamaals ?

De aanname dat de BDE een gevolg is van te verklaren fysiologische processen in de hersenen, staat of valt met het aangedragen bewijsmateriaal. Alhoewel fysiologische processen afzonderlijke thema's van de BDE tot op zekere hoogte kunnen verklaren is er nog geen als een paal boven water staande allesomvattende theorie. Zoals we in de bijdrage 'Nothing leaves the body' op deze website kunnen lezen rammelt de vogelperspectief-verklaring nogal wat. Ook de andere verklaringen zijn in sterke mate hypothetisch en zijn vooralsnog niet onomstotelijk aangetoond. Zolang dit niet het geval is mag men de BDE niet zomaar afdoen als realiteitsmodellen veroorzaakt door ruis in de hersenen. Er is nog veel onderzoek nodig, de getuigenissen van artsen en verpleegkundigen(om nog niet te spreken over de verhalen van de ervaarders zelf) zijn vaak zo indrukwekkend dat het bestaan van andere werelden ook wel onderzoek verdient en overwogen wordt. Misschien is de Homo sapiens sapiens niet voor niets een spiritueel wezen ...

Terug naar het overzicht 'meer lezen'.